Geyikli Baba’dan Balıkesir’e Uzanan Manevi İzler
Osmanlı’nın kuruluş döneminde hem dini hem kültürel kimliğe yön veren Geyikli Baba, menkıbeleriyle yüzyıllardır Anadolu’da iz bırakıyor. Geyikli Baba’nın Balıkesir’deki manevi etkisi, Ballıca Sultan ve Ayak Dedesi gibi velilerle günümüze taşınıyor.
Geyikli Baba Türbesi
Osmanlı’nın kuruluş yıllarının efsanevi dervişlerinden Geyikli Baba, hem tarihsel kişiliği hem de halk arasında anlatılan menkıbeleriyle Anadolu’nun manevi mirasında özel bir yere sahip. Onun izleri Balıkesir’de de halk inancında yaşamaya devam ediyor.
Manevi İzler
Osmanlı Devleti’nin kuruluş döneminde hem dini hem de kültürel kimliğin şekillenmesinde önemli rol oynayan Geyikli Baba, yüzyıllar geçmesine rağmen halk inancında varlığını sürdürüyor. Tarih ile efsanenin kesiştiği bir alperen olarak tanınan Geyikli Baba, hem menkıbeleriyle hem de müritlerinin faaliyetleriyle Anadolu’nun dört bir yanında manevi izler bırakmıştır.
Rivayetlere göre, dağlarda geyiklere binerek dolaşan bu dervişe “Geyikli” lakabı bu nedenle verilmiştir. Bazı kaynaklarda ise sırtında geyik postu taşıdığı belirtilir. Halk anlatılarında doğayla bütünleşen, sade bir yaşam süren ve mucizevi olaylara karışan bir derviş olarak anılır.
Tarihçilerin çoğu Geyikli Baba’nın gerçek adının “Hasan” olduğu görüşündedir. Azerbaycan’ın Hoy bölgesinden Anadolu’ya geldiği, İnegöl civarında müritleriyle birlikte yaşadığı ve Bursa’nın fethine katıldığı belirtilmektedir. Vefaiyye tarikatına bağlı bir gazi-derviş olan Geyikli Baba’nın çevresinde toplanan topluluk “Geyikli Cemaati” olarak anılmıştır.
Tarihsel kaynaklara göre, Geyikli Baba’nın müritleri Bursa çevresinden Konya, Sivas, Adana, Biga ve Balıkesir’e kadar uzanan geniş bir coğrafyada irşad faaliyetlerinde bulunmuştur. Bu nedenle Balıkesir’deki bazı manevi şahsiyetler –özellikle Hasan Baba, Ballıca Sultan ve Ayak Dedesi– Geyikli Baba’nın halifeleri ya da takipçileriyle ilişkilendirilir. Bu durum, Balıkesir’in Osmanlı dönemindeki manevi coğrafyada özel bir yere sahip olduğunu gösterir.
Çınar Ağacı
Geyikli Baba ile ilgili en dikkat çekici menkıbelerden biri, Turgut Alp’in Orhan Gazi’ye ondan bahsetmesiyle başlar. Orhan Gazi, Geyikli Baba’yı huzuruna davet eder ancak derviş bu daveti kabul etmez. Bunun yerine büyük bir çınar ağacını getirerek Orhan Gazi’nin bulunduğu yere diker. Halk arasında bu çınar, Osmanlı Devleti’nin uzun ömürlü olacağının işareti olarak kabul edilir ve uzun yıllar boyunca korunur.
Bugün Balıkesir’de halk arasında anlatılan bazı menkıbeler, Geyikli Baba’nın bu manevi mirasının izlerini taşımaktadır. Onun inanç, tevazu ve doğayla iç içe yaşam anlayışı, bölgedeki veliler aracılığıyla yüzyıllardır halk kültürünün bir parçası olmayı sürdürüyor.