Prof. Dr. Osman Müftüoğlu Uyardı: Zayıf Görünüp Gizli İnsülin Direnci Olanların 7 İşareti

Kilo vermenize gerek olmaması, metabolizmanızın sorunsuz çalıştığı anlamına gelmeyebilir. Uzmanlar, tartıda ideal kilosunda görünen birçok kişinin aslında “gizli insülin direnci” ile karşı karşıya olduğunu ve “Skinny Fat” tehlikesiyle yaşadığını belirtiyor. Kan şekeriniz normal çıksa bile vücudunuz içten içe yağlanıyor ve damarlar sessizce yaşlanıyor olabilir.

Kilo Normalken İnsülin Yüksek Olabilir Mi?

Evet, olabilir ve sık görülür. Tartının gösterdiği “kilo” ile metabolizmanın gösterdiği “risk” her zaman aynı şey değildir. Normal kilolu bir kişide insülin direnci ve buna bağlı hiperinsülinemi bulunabilir. Bu durum genellikle “zayıf ama metabolik olarak riskli” olarak adlandırılır.

Viseral Yağ ve Kas Kaybı

Bazı kişilerde toplam yağ oranı yüksek olmasa da yağın yeri yanlıştır. Vücut kitle indeksi (VKİ) normaldir; ancak karın içi viseral yağ yüksektir. Viseral yağ, hormon ve inflamatuar sinyaller üreterek karaciğer ve kasın insüline dirençli hale gelmesine yol açar.

Bir diğer neden kas kaybıdır. Skinny Fat durumunda tartı normal görünür ama kas kütlesi düşmüş, yağ oranı artmıştır. Kas, glikozun en büyük tüketicisidir; azaldığında vücut kan şekerini korumak için daha fazla insülin salgılar.

Genetik ve Yaşam Tarzı Faktörleri

Genetik yatkınlık da önemli bir etkendir. Ailesinde tip 2 diyabet, erken kalp-damar hastalığı veya metabolik sendrom bulunan kişiler normal kiloda olsalar bile insülin direnci geliştirebilir.

Kronik stres ve kötü uyku, gizli artırıcı faktörlerdir. Kortizol artışı karaciğerin glikoz üretimini yükseltir, gün boyu daha yüksek insülin yanıtları gerekir. Uyku kısaldıkça iştah düzeni bozulur, gece atıştırmaları artar, sabah insülin direnci belirginleşebilir.

Beslenme alışkanlıkları da etkiler. Sık atıştırma, rafine karbonhidrat tüketimi, sıvı kaloriler ve protein-lif eksikliği insülini kronik olarak yüksek tutabilir. Karaciğer yağlanması ise sadece kiloluların değil, normal kilodaki bireylerin de sorunudur.

Laboratuvar Bulguları

Bu durumun aldatıcı tarafı şudur: Açlık glikozu normal olabilir, HbA1c sınırlar içinde kalabilir. Ancak açlık insülini yüksek, HOMA-IR artmış olabilir. Trigliserid hafif yükselmiş, HDL düşmüş, bel çevresi sınırda olabilir. Sadece laboratuvar ve vücut kompozisyonu değerlendirmesi gerçeği gösterebilir.

Neden Önemli?

Yüksek insülin çoğu zaman kan şekeri yükselmeden yıllar önce başlar. Bu dönem sessizdir; kişi kendini iyi hisseder, glikoz testleri normal çıkar. Ancak damar sertliği, hipertansiyon, karaciğer yağlanması ve inflamasyon gibi riskler sessizce artar.

Ne Yapmalı?

Önce görünmeyeni görünür kılmak gerekir. Açlık insülini, HOMA-IR, trigliserid/HDL oranı, bel çevresi, karaciğer enzimleri ve yağlanma değerlendirilmelidir. Vücut kompozisyonu analiziyle kas-yağ dağılımı anlaşılabilir.

Metabolik kas kazanmak ve viseral yağı azaltmak öncelikli hedeftir. Düzenli kuvvet antrenmanı kası artırır, insülin duyarlılığını yükseltir. Yeterli protein ve lif, öğün sayısını azaltmak, rafine karbonhidrat ve sıvı kalorileri kısmak, akşam geç saat yemeğini azaltmak insülini düşürür. Uyku ve stres yönetimi de doğrudan etkilidir.

Özet

Zayıf görünüyorsanız bile yüksek insülin riski taşıyabilirsiniz. Tartı normal olabilir ama metabolizma fazla insülinle dengeyi korumaya çalışıyor olabilir. Bu nedenle normal kilo görünen kişilerde de insülin, trigliserid, HDL, bel çevresi ve karaciğer yağlanması birlikte değerlendirilmelidir.