Balıkesir Merhaba Gazetesi

Renkli Bilgiler

Renkli Bilgiler
Bedia Uçak( bediaucak@gazetemerhaba.com )
06 Ekim 2022 - 8:03

Renkli Bilgiler

 

Birbirinden farklı ve ilgimizi çeken renklerin anlamları bir yana isimleri nereden geliyor hiç düşündünüz mü? Bu konuda internet ortamında yaptığım bazı aramalarda ilginç gelen bilgileri bugün sizlerle paylaşmak istedim.

Sarı-Kırmızı-Mavi! İsimlerinin Nereden Geldiğine Dair Bilgilerle 15 Renk

Belki hiç merak etmediniz belki de zaman zaman aklınıza takıldı. Günlük hayatta kullandığımız renk isimleri nereden geliyormuş hadi bi öğrenelim.

Bordo kelimesi, Fransa’nın bir şehri olan “Bordeaux” den dilimize geçmiştir. Burada üretilen şarabın renginden ötürü kullanılmaya başlanan bir sözcüktür.

mavi

Arapça Ma’i kelimesinden türemiştir. “Ma” Arapçada su anlamına gelmektedir. Ma’i ise suya ait, sudan gelen demektir.  Kâşgarlı Mahmud’un Divân-ı Lügati’t-Türk adlı yapıtında çaqır (çakır) ve gök (kök) sözcükleri mavi anlamında kullanılır. Bu sözcükler günümüzde de yine mavinin tonlarını ifade etmek için kullanılabilmektedir.

kırmızı

Kırmızı Kırmızı, dilimize Arapça’dan geçme bir sözcük olup, “Kırmız” adı verilen bir böcek türünden türediği düşünülmektedir. Günümüzde koşnil olarak da bilinen bu böcek, kırmızı renkte bir boya vermektedir. Kızıl sözcüğü ise Eski Türkçede kızmak (çok fazla ısınarak kızıl renge bürünmek) eyleminden türemiştir. Yine kırmızı anlamında kullanılan “al” kelimesi ise Türkçe bir sözcüktür; kutsallık ve yücelikle ilişkilendirilen anlamları da vardır.

sarı

Sarı kelimesine yazılı olarak rastlanan en eski kaynak Orhun kitabeleridir. Burada  “sarı renk” anlamındaki “sarığ” olarak geçen kelime, altın sözcüğünü niteleyen bir sıfat olarak kullanılmıştır.

Lacivert

Dilimize, Farsça’da koyu mavi renkli bir taşın adı olan “lâciverd” sözcüğünden geçmiştir. Eski Farsçada “lâjverd”, Sanskritçede de aynı anlama gelen “rācāvarta” sözcüğünden alıntıdır. “rācā= kral” ve ” varta= ayın, rızk, pay” sözcüklerinin bileşimidir.

siyah

Farsça bir sözcük olup, kara anlamına “siyâ”dan gelmektedir. Bu sözcüğün de yine Sanskritçe’de “koyu renk, esmer” anlamlarına gelen syama kelimesinden evrildiği düşünülmektedir.

beyaz

Arapça “beyaz” kelimesi “süt” anlamındadır. Arapça’da “byd” kökünden gelen “bayad” sözcüğünden türemedir. “Beyazlık, beyaz olma” anlamlarına gelir. Arapça’da aynı kökten türeyen bayda kelimesi ise “yumurta” anlamına gelir. Ak kelimesi ise Türkçe bir sözcük olup, Türk mitolojisinde önemli bir yeri vardır. Adalet, doğruluk, temizlik ve cennetle ilişkilendirilen anlamlara sahiptir.

Yeşil kelimesi Türkçe bir sözcük olup, “taze ve diri” anlamlarına gelen yaş kelimesinden türemiştir. “Taze bitki rengi” anlamına gelen yaşıl sözcüğü, daha sonra değişerek yeşil olmuştur.

Mor kelimesinin kökeni için iki ayrı teori vardır. Birincisi, Farsça’da “demir pası” anlamına gelen “mur” sözcüğünden dilimize geçmiş olduğudur. İkincisi ise Ermenice’de “böğürtlen veya karadut” anlamına gelen “morm” kelimesinden türemiş olmasıdır.

Fransızcadaki “beige” kelimesinden gelmiştir. Bu ismi koyun yününün renginden almıştır.

Farsçada “pamuk” ve “pamuk çiçeği” anlamına gelen “penbe” ünsüz benzeşmesiyle (n-m değişimi) “pembe” biçimini almıştır.

Fransızca “açık kül rengi” anlamındaki “gris”ten Türkçeye girmiştir. Fransızca sözcük Germence aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *grîs biçiminden evrilmiştir.

Farsça “toprak” anlamına gelen “χāk” sözcüğünden türetilmiş olup “toprak rengi” anlamına gelen “χākī” sözcüğünden alıntıdır.

Rengin ismi, Türkiye’den ithal edilen mavi renkli bir süs taşının zamanla “Türk taşı” olarak anılmasından gelmektedir. Fransızca turquoise “Türk taşı” anlamına gelir ve Frazsızca söyleniş biçimi bu taşa ismini vermiştir.

Farsça “gahvai reng”ten dilimize girmiştir. Bu isim kullanılmadan önce yine “fındık kabuğu rengi” anlamına gelen Farsça “fındıki”  kelimesi kullanılmıştır.

Eski Türkçede kahverengi anlamında kullanılan sözcük ise “konur” (kongur)dur. Bu sözcüğün anlamı kaynaklarda “yanık al, yağızımsı al” diye verilmektedir. Açık kahverengi saçlar için kullandığımız “kumral” da bu sözcükle “al”ın bileşiminden (konural) “kumral” olmuştur.

Günümüzde “alageyik, alabalık” örneklerinde gördüğümüz ve “rengarenk” anlamındaki “ala” sözcüğü Türkçede kahverengi anlamında kullanılmıştır. “Ela”nın kaynağı da bu sözcüktür.

 

Sitemizde yayınlanan haberlerin telif hakları gazete ve haber kaynaklarına aittir, haberleri kopyalamayınız.