Balıkesir Merhaba Gazetesi

ŞAPKA İNKILÂBINDA İDAM EDİLENLER

ŞAPKA İNKILÂBINDA İDAM EDİLENLER
16 Ekim 2014 - 0:23

Genel

“Beş büyük güç” başlıklı yazımda bir okuyucum okumuş. Şapka giymedi diye hakikatten idam edilen var mıdır? Hocam diye telefonla sordu. Birazcık anlattım. Şimdi şapka giymedi diye idam edilenleri, biraz daha açarak anlatalım.

Osmanlı döneminde yaşayanlar çok çeşitli başlıklar kullandılar. Kullanılan başlıkların hepsinin ayrı bir anlamı vardı. Hükümet ve devlet görevlilerinin giydiği başlık şekli, görevine göre değişirdi. Askerlerin, maliyecilerin, din görevlilerin giydikleri ayrı ayrı şekilde başlıkları vardı. Başlığının şeklinden veya renginden görevinin ne olduğu anlaşılırdı. Ta ki yeni çeri ocağının kaldırılmasına kadar bu böyle devam etti. Yeni çeri ocağından geriye hiçbir işaret ve oluşum bırakmamaya kararlı olan padişah ikinci Mahmut Tunus’tan getirttiği elli bin fesi görevlilere ve halka dağıttı. Bu fes halkın ve görevlilerin hoşuna gittiğinden FESHANE denilen yerde üretilmeye başlandı. Bu günkü FESHANE adı o tarihlerden gelir. 1828 de çıkartılan bir nizamname ile de FES resmi başlık oldu. Moda haline gelen fesi kadınlar bile kullanmaya başladı. Biz eskiden beri kıyafetle uğraşmayı pek severiz.

Şapka o yıllarda da değişik şekillerde vardı amma, önünde bulunan siperi namaz kılarken engel oluyordu. Onun için toplum fes kullanmayı tercih etti. Ancak medeni milletler seviyesine ulaşmanın yolunu şapkada bulanlar, 25 Kasım 1925 de meclisten kanun geçirerek, erkeklerin şapka dışında bir başlık giymelerini suç saydı. Fakat o tarihlerde yeteri kadar şapka olmadığından, halk başına ne bulursa geçiriyordu. Ayrıca halka kullanım yönünden rahat gelmediği için şapkayı pek sevemedi. Dedik ya biz eskiden beri kıyafetle uğraşmayı pek severiz diye. O zamanki mecliste bile bu şapka kanunu günlerce hararetli şekilde tartışıldı. İşte böyle gergin bir ortamda, İskilipli Atıf hocanın, o tarihten iki yıl evvel yazdığı  “Şapka Frenk taklididir” başlıklı yazıyı gündeme getirip, hocayı istiklal mahkemelerinde yargılayarak idam ederler. İskilipli Atıf Hocayı herkes bugün bile din alimi zanneder. Dini bilgisi ve terbiyesi çok üst seviyededir amma, onun asli görevi öğretmendir ve idam edildiği tarihteki görevi de, zamanın milli eğitim bakanlığı müfettişlerindendir.

Halk fes giymeden vazgeçmemek istiyor ve direniyordu. Bu direnmenin arkasında, namaz anında rahat edememek gibi dini gerekçelerde vardı. Şapka kanununun çıkmasıyla birlikte, Erzurum, Rize, Sivas, Maraş, Giresun, Kırşehir, Kayseri, Tokat, Amasya, Samsun ve Trabzon gibi birçok ilde direnişler yaşandı. Hepsi çok şiddetli ve vahim bir şekilde bastırılarak, birçok kişi idam edilip, birçok kişide hapse atıldı. İstiklal mahkemelerinin en önemli konusu haline getirilip günlerce mahkemelere insan toplandı. Yapılan kısa duruşmalar neticesinde, başta İskilipli Atıf Hoca ve Babaeski müftüsü olmak üzere 78 kişi idam edildi. İdam edilenlerin illere göre durumu; Rize’de 8, Maraş’ta 7, Erzurum’da 4, Sivas’ta 3, İskilip’te 2, Menemen’de 28 olmak üzere çeşitli yerlerde 78 kişi idam edildi.

Halkın şapkaya direnmesine karşılık, Konya, Rize, Erzurum, Kayseri, Maraş daha birçok yerde gezici istiklal mahkemelerinin dolaşmasına sebep oldu. Yüzlerce insanın hapis yatmasına, binlercesinin de para cezası almasına sebep oldu. Dün şapka ile uğraşan anlayışlar, bugünde türbana kafayı doladı.  Yazdık amma bir daha vurgulayalım. Biz skiden beri bu milletin ne giyeceğine, ne yiyeceğine, nasıl yaşayacağına müdahale etmeye pek meraklıyız. Bu toplumu rahat bırakalım. Kendi yaşayışına kendisi karar versin. Başkalarına zarar vermeden nasıl istiyorsa öyle yaşasın.

Bu yazıyı yazmamızdaki amacımız eski yaraları kanatmak değildir. Hala bazı zihniyetlerin tek tip kıyafetçilik üzerinde durmalarının yanlışlığını anlatmak içindir. Okullarda, resmi dairelerde veya özel hayatında, kim nasıl istiyorsa, nasıl rahat ediyorsa ve hangi tarza göre giyinmek istiyorsa o kıyafeti giyerek gitmesindeki anlayışa son noktayı koymak içindir. Hoşça kalın.

 

İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR

Sitemizde yayınlanan haberlerin telif hakları gazete ve haber kaynaklarına aittir, haberleri kopyalamayınız.