Hayır ve İnfak’ta Öncelik

Bismillahirrahmanirrahim

“Rasûlüm! Sana, Allah yolunda ne harcayacaklarını soruyorlar. De ki: “Sevap kazanmak için
harcayacağınız şeyleri öncelikle ananıza, babanıza, akrabanıza, yetimlere, yoksullara ve yolda
kalmışlara verin.” İyilik olarak her ne yaparsanız, Allah onu mutlaka bilir. (Bakara, 215)
İnfak kelimesi sözlükte “malı harcama, tüketme” anlamına gelir. Yine infak ahlâkî bir terim olarak
genellikle “Allah rızâsı için çeşitli hayır yollarında harcamada bulunma, muhtaçların nafakasını
sağlama” anlamını ifade eder. Bu anlamıyla zorunlu malî ibadetler yanında sadaka türünden gönüllü
hayırları da içine alır.

Âyette infak kelimesi özellikle bu son anlamda kullanılmış; bağlayıcı olmamakla birlikte bu tür
gönüllü harcamalar için (ihtiyaç sahibi olmaları şartıyla) en yakın akraba olan ana babadan başlamak
üzere bir düzenleme getirilmiştir.

Sözlükte hayır kelimesi genellikle “iyi, iyilik” veya “en iyisi, daha iyisi” mânasında ve şerrin zıddı
olarak kullanılır (İbn Manzûr, Lisânü’l-Arab, “hyr” md.) Eski sözlüklerde hayır, “akıl, adalet, fazilet,
yararlı nesne gibi herkesin arzuladığı şey” diye tanımlanır (Râgıb el-İsfahânî, el-Müfredât, “hyr” md;
Zebîdî, Tâcü’l-arûs, “hyr” md.).

Hayır kelimesi Kur’an-ı Kerîm’de 176 defa tekrar edilmekte; bunlardan ism-i tafdîl olmayanlar, içinde
geçtikleri âyetlerin konularına göre az çok farklı anlamlarda kullanılmakta olup bütün bu anlamları
“iyi, güzel, değerli, faydalı ve arzulanır şeyler” şeklinde oldukça kapsamlı bir tanımda toplamak
mümkündür.

Ayette hayır kavramı daha çok mal, servet, bolluk gibi maddî imkânlar veya daha genel olarak her
türlü maddî ve mânevî nimetler için kullanılmıştır.
İbn-i Cüreyc ise, mü’minlerin, Resûlüllah sav’den mâllarını nerelere harcamaları gerektiğini sormaları
üzerine bu âyetin indiğini ve malların nerelere verilmesinin daha faziletli olduğunu belirttiğini bu
itibarla bu âyetin, zekatın haricinde teberru şeklinde infakta bulunmayı beyan ettiğini söylemiştir. Yine
İmam Taberî âyeti açıklarken “Araplar malı hayır diye isimlendirirlerdi” der (Taberi, Tefsir,XXIII,
154-155).

Rabbimiz bizleri ve tüm inananları hayır da yarışanlardan eylesin...