Şeb-i Arus

Bismillahirrahmanirrahim

“Her canlı ölümü tadacak ve sonunda dönüp huzurumuza geleceksiniz.”Ankebut,57

Hz. Mevlana haftası nedeniyle bir tefekkür edelim, inşaallah...

“Şeb-i Arûs”, Farsça “şeb = gece”, Arapça “arûs = düğün” kelimelerinden oluşur. Buna göre “düğün gecesi / kavuşma gecesi” anlamındadır.

Mevlâna’nın ölümünü, bir “ayrılık” değil, “hakikî Âlem’e, hakki sevgiliye kavuşma (vuslat)” olarak görmesi bu tabiri doğurmuştur.

Dolayısıyla “ölüm = vuslat, ölüm gecesi = düğün gecesi” mefhumuyla Mevlana’nın manevi felsefesinde ölüm kutsal, umut dolu, bir geçiş kapısıdır; “Şeb-i Arûs” bu inancı sembolize etmektedir.

Diğer bir ifadeyle “Mevlana’nın ölüm gecesinin yas değil, kutlama / kavuşma gecesi olduğu” onun tasavvufi perspektifini, ruhun “hakiki aleme dönüşünü”, “fenâ / varlığa erme”yi vurgulamaktadır.

Mevlana hazretlerinin bazı beyitlerinden örnekler de ise;

1) Tenimi kabre götürdüğünüz gün. Benim için o gün, vuslat günü olsun. (Dîvân-ı Kebîr, Gazel 3237)

Yorum olarak, beyit “Şeb-i Arûs” kavramının doğduğu düşüncenin ta kendisidir. Mevlânâ için ölüm, bir “sona eriş” değil; ruhun asıl sevgilisine, Hak’ka kavuştuğu bir gündür. Dünyadaki ayrılık bitmiş, özlenen yurt ortaya çıkmıştır. Bu yüzden ölüm gecesi matem değil; bir buluşmadır.

2) Ölüm benim için sevinç kapısıdır. Çünkü o kapının ardında dostun evi vardır. (Dîvân-ı Kebîr, Gazel 1739)

Yorum olarak, Burada ölüm “kapı” imgesiyle anlatılır. Bu kapıdan geçmek, dünya yüklerinden sıyrılmak ve hakikî sevgiliye varmak anlamına gelir. Mevlânâ’nın ölüm algısı korku değil; sevinç ve yakınlık duygusudur.

3) Biz yücelerden geldik, yine yücelere gideriz. Biz denizdeniz, yine denize döneriz.
Dünyada bize bir hapsedilme vardı. Dönüş vakti gelince, sevinçle güleriz. (Mesnevî, I/112–113)

Yorum olarak, beyitlerde dünya bir “geçici gurbet”, ölüm ise “eve dönüş” gibi anlatılır. Bu düşünce, Mevlevî geleneğinde ölüm gecesinin “Şeb-i Arûs” yani “düğün gecesi” olarak anılmasına temel oluşturmuştur.

4) Beni toprağa verdiğinizde sanmayın ki öldüm. Ben ölmedim, bilakis daha diri oldum. (Mesnevî, VI/700)

Yorum olarak, Mevlânâ için ölüm çöküş değil; diriliş ve özgürlüktür. Bu bakış, “Şeb-i Arûs”un neden bir kutlama niteliği taşıdığını da açıklar.

5) Beden bir kafesti, ruh bir kuş. Ölüm ise ruh kuşunun kanatlanma vaktidir. (Mesnevî, VI/700)

Yorum olarak, beyitte beden-zindan, ruh-kuş ilişkisi kurulur. Kuşun uçuşu, ruhun sevgiliye kavuşmasıdır. Bu da “düğün gecesi” fikrine denk düşer.

Mevlana Celaleddin Rumi’nin şiirleri ölümün, ayrılık değil dönüş, hüzün değil sevinç, yalnızlık değil kavuşma ve yokluk değil diriliş olduğunu sürekli vurgulamaktadır.

Rabbimiz bizlere ve tüm inananlara ölümü bir Şeb-i Arus olarak idrak etmeyi nasip eylesin...